Ochrona współmałżonka członka zarządu niewypłacalnej spółki z o.o. przed odpowiedzialnością za długi spółki

Zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych, w przypadku gdy egzekucja przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością okazuje się być bezskuteczna, członek zarządu tejże spółki ponosi odpowiedzialność całym swoim majątkiem za jej zobowiązania (art. 299 § 1 ksh). Wyjątkiem mogą być następujące sytuacje:

- zostanie wykazane, iż w odpowiednim czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości,

- dowiedzie się, że członek zarządu nie ponosi winy za niezgłoszenie wyżej wymienionego wniosku,

- członek zarządu wykaże, że mimo zawinionego niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wierzyciel nie poniósł szkody.

W praktyce, wykazanie poszczególnych sytuacji jest problematyczne ze względu na konieczność wskazania kiedy faktycznie pojawiły się przesłanki o niewypłacalności i odliczenia od tego momentu 14 dni, w ciągu których należało złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Wiele wątpliwości budził również art. 299 ksh dotyczący charakteru prawnego odpowiedzialności członków zarządu przedsiębiorstwa. Niektóre interpretacje oraz orzeczenia Sądu Najwyższego wskazywały, iż mamy do czynienia z odpowiedzialnością za dług cudzy – członkowie zarządu gwarantują wykonanie przez spółkę jej zobowiązań (są gwarantami). Obecnie, Sąd Najwyższy kieruje się poglądem, iż odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o. ma charakter odszkodowawczy deliktowy a nie charakter gwarancji. Odmienna interpretacja ta niesie za sobą zmiany, które dotyczą m.in.: - terminu przedawnienia i rodzaju zarzutów, które mogą być wykorzystane podczas obrony przez członków zarządu, - zakresu odpowiedzialności za zobowiązania (odpowiedzialność majątkiem objętym małżeńską wspólnotą majątkową), Zgodnie z najbardziej aktualnymi decyzjami Sądu Najwyższego, członkowie zarządu będą odpowiadać za niezłożenie we wskazanym czasie wniosku o wszczęcie postępowania upadłościowego. Tym samym, wierzyciel poniesie szkodę w wysokości należności niewyegzekwowanej od spółki. Można powiedzieć, że odpowiedzialność członków zarządu dotyczy tak naprawdę czynu niedozwolonego (tzn. czyn ten jest jej źródłem). Dlatego też, możliwość prowadzenia egzekucji z majątku członka zarządu objętego małżeńską wspólnotą majątkową jest ograniczona. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują, iż w przypadku, gdy zobowiązanie współmałżonka dotyczy deliktu wierzyciel może żądać uregulowania płatności z majątku osobistego dłużnika lub z wyznaczonych składników majątku objętego wspólnością, tj.:

- wynagrodzenia za pracę, - dochodów z innej działalności zarobkowej,

- dochodów uzyskanych z praw autorskich, praw własności przemysłowej itp.

Co ciekawe, w przypadku deliktu nie ma znaczenia czy współmałżonek wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania czy też nie. Ma to znaczenie jedynie w przypadku, gdy źródłem zobowiązania członka zarządu jest czynność prawna. Wierzyciele niewypłacalnych spółek nie mogą zatem żądać majątku z nieruchomości, ruchomości czy rachunków bankowych objętych małżeńską wspólnotą majątkową. Możliwość skierowania egzekucji do niektórych składników wspólnego majątku nie jest równoznaczne z koniecznością wcześniejszego uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko współmałżonkowi członka zarządu (art. 7761 § 1 kpc). Warto nadmienić, iż zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego wierzyciel, który przeprowadził egzekucję z majątku spółki oraz z majątku zarówno osobistego jak i wspólnotowego członka zarządu może skutecznie doprowadzić do podziału majątku współmałżonków, tzn. w przypadku gdy wierzyciel nie będzie zaspokojony egzekucją z wyżej wymienionych majątków może on żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej członka zarządu i jego małżonko/małżonka.